|
|
| |
|
| |
 |
|
Osmanlı Devleti’nde din işleri
Meşihat Makamlığı’nca Şeyhülislam eliyle yürütülürdü. 1920
yılında Ankara'da kurulan Meclis Hükümetinde Meşihat,
“Şer’iye ve Evkaf Vekâleti” adıyla "Bakanlık" olarak yer
almış, 1924 'e kadar da bu statü aynen devam etmiştir.
Din hizmetlerinin politikanın
dışında ve üstünde tutulması gerçeğinden hareketle 3 Mart
1924 tarihinde Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak
yerine, 429 sayılı Kanunla, Başvekâlet bütçesine dahil ve
Başvekâlete bağlı Diyanet İşleri Reisliği, bugünkü adıyla
Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuştur.
Millî Mücadele yıllarında büyük
hizmetler vermiş, idarî tecrübesi olan ve uzun zaman Ankara
Müftülüğü görevinde bulunan Börekçizade Mehmet Rıfat Efendi,
1 Nisan 1924 tarihinde Diyanet İşleri Reisliğine
getirilmiştir. En yüksek devlet memuru maaşı alan Diyanet
İşleri Reisine, bakanlara verilen kırmızı plakalı bir makam
aracı tahsis edilmiş ve protokoldeki yeri de bu özelliklere
göre belirlenmiştir.
Diyanet İşleri Reisliğinin
merkez teşkilatı, kuruluşunun ilk yıllarında Heyeti
Müşavere, Memurin ve Sicil Müdüriyeti, Müessesatı Diniye
Müdüriyeti, Evrak Müdüriyeti ve Levazım Müdüriyeti
birimlerinden oluşturulmuştur. 1927 yılında Tetkiki Mesahif
Reisliği ile Teberrukât Heyeti Reisliği birimleri
kurulmuştur. 5 Temmuz 1939 tarihinde kabul edilen 3665
sayılı kanunla da Reis Muavini kadrosu ihdas edilmiştir.
|
 |
|
14 Haziran 1935 tarihinde kabul
edilerek 22 Haziran 1935 'de yürürlüğe giren 2800 Sayılı
“Diyanet İşleri Reisliği Teşkilat ve Vazifeleri Hakkında
Kanun”, Başkanlığın ilk teşkilat kanunu olmuştur. Bu kanunla
teşkilatın yapısı, kadro oluşumu, merkez ve taşra
görevlilerinin nitelikleri ve tayin usulleri gösterilmiştir.
Teşkilatın görevleri ise söz konusu kanunun 2. maddesi
gereğince düzenlenen ve 11 Kasım 1937 tarih ve 7647 sayılı
kararname ile yürürlüğe konan “Diyanet İşleri Reisliği
Teşkilatı'nın Vazifelerini Gösterir Nizamname”de
belirtilmiştir.
Nisan 1950 tarihinde yürürlüğe
konan 5634 sayılı Kanunla Diyanet İşleri Başkanlığı günün
şartlarına göre yeniden düzenlenmiştir. Kanuna göre merkez
teşkilatındaki bazı birimlerin adları değiştirilmiş, mevcut
yapıya 1 adet başkan yardımcılığı ilave edilmiş, hayrat
hademesi ve yayın müdürlükleri olmak üzere 2 yeni müdürlük
kurulmuştur. Ayrıca ilk defa "Gezici Vaizlik" ihdas edilerek
bütün vaizler maaşlı kadroya geçirilmiştir. 1951 yılında ise
ilk defa Yayın Müdürlüğüne bağlı Dini Yayınlar Döner Sermaye
Saymanlığı kurulmuştur.
1961 Anayasası; 154. Maddesiyle
Diyanet İşleri Başkanlığı'nı bir Anayasa kurumu olarak
düzenlemiş, genel idare içinde yer vermiş ve bu kurumun,
özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirmesini
öngörmüştür.
|
 |
|
1961 Anayasasının öngördüğü
doğrultuda 22.06.1965 tarih ve 633 sayılı "Diyanet İşleri
Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun" ile
Başkanlık yeni bir düzenlemeye kavuşturulmuştur. Diyanet
İşleri Başkanlığı Merkez Teşkilatına bugünkü organik
yapısını kazandıran ve Diyanetin tarihi gelişimi içerisinde
yeni bir dönemi başlatan da bu kanun olmuştur.
30.04.1979 tarihinde yürürlüğe
giren 26.04.1976 tarih ve 1982 sayılı Kanunla, 633 Sayılı
"Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun"da geniş çapta değişiklik yapılmış ve Diyanet İşleri
Başkanlığının yurtdışında da teşkilatlanması sağlanmıştır.
Ancak 1982 sayılı Kanun, Anayasa Mahkemesi'nin 18.02.1979
tarih ve E.1979/25,K.1979/46 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Bu iptal sonucu, 633 sayılı Kanunun 1982 sayılı
Kanunla değiştirilen maddeleri yürürlükten kalkmıştır.
Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile çeşitli kanun
ve kanun hükmünde kararnameler, 633 sayılı Kanunun bazı
maddelerini hükümsüz kılmıştır. Diyanet İşleri Başkanlığı
teşkilat kanununun yürürlükte kalan maddeleri ise, gerek
Başkanlığın bugünkü teşkilat yapısına ve gerekse yürüttüğü
hizmetlere cevap veremez durumdadır.
1961 Anayasasında Diyanet
İşleri Başkanlığının genel idare içinde yer alarak özel
kanununda gösterilen görevleri yerine getireceği ifade
edilirken, 1982 Anayasasında ise Başkanlığın görevlerini
yerine getirirken uyması gereken kıstaslar da
belirtilmiştir.
Kuruluşundan bugüne kadar gerek
yurtiçindeki, gerekse yurtdışındaki vatandaş, soydaş ve
dindaşlarımıza din hizmeti vermekte olan Diyanet İşleri
Başkanlığı, Anayasada belirtilen ilkeler doğrultusunda
üzerine düşen görevleri yerine getirebilmek ve daha iyi bir
hizmet sunabilmek için yoğun çalışma içerisindedir. Bundan
böyle de bu yöndeki çaba ve gayretleri, artarak devam
edecektir. |
 |
|
|
